4.13.2014

Huilende kleuters


In de middeleeuwen had je schandpalen. Wie zich niet gedroeg, kon rotte tomaten of erger op zijn geketende hoofd gesmeerd krijgen. In 1975 publiceerde de Franse filosoof Michel Foucault zijn boek Toezicht en straf, waarin hij liet zien hoe de moderne vorm van sociale discipline niet langer de vorm kreeg van schandpalen, geselwerktuigen en duimschroeven, maar van een anonieme blik die vanuit een uitkijktoren midden in de gevangenis alle gedetineerden in de gaten hield. Deze beroemde gedachte van het 'panopticum' zien we in de praktijk van de 'Big Brother is Watching You' tot aan de camera's in winkelstraten en metro's, die ervoor zorgen dat we ons netjes gedragen.
Vandaag neemt deze disciplinerende blik nieuwe vormen aan. Niet langer is het een enkele anonieme blik van ‘de staat’ of ‘de samenleving’ die ons in de gaten en in het gareel houdt, maar de blik van iedereen die iedereen in de gaten houdt. Dure surveillancecamera’s zijn niet meer nodig, de smart phone voldoet. Vorige week ontstond ophef over een filmpje dat op YouTube werd geplaatst door de achterbuurvrouw van een kinderdagverblijf. Op het filmpje is te zien hoe een huilende kleuter tevergeefs vanaf de gesloten speelplaats op de deur bonkt om binnen te komen. De publicatie van het filmpje had tot gevolg dat de GGD eiste dat de directie maatregelen zou treffen. De medewerkers van het kinderdagverblijf kregen allerlei digitale vormen van rotte tomaten naar zich toe geworpen.
Interessant is dat het toezicht letterlijk wordt uitgevoerd vanuit een onverwachte hoek. 

Ik maak me zorgen over deze ontwikkeling, waarin iedereen naar believen anderen aan de nieuwe schandpalen, de nieuwe media, kan nagelen. De nieuwe transparantie is totalitair aan het worden, vooral, omdat de gerechtigde macht geen initiatief neemt maar braaf volgt. De achterbuurvrouw had eenvoudig even kunnen aanbellen om te informeren of het wel de bedoeling was dat de kleuter zo lang buiten bleef.