12.17.2016

Zomercursus in Frankrijk: Freuds Droomduiding lezen


CENTRE ERASME 2017

De twintigste eeuw werd ingeluid met een boek dat alles zou veranderen. En niet in de laatste plaats de filosofie. Sigmund Freuds Droomduiding (1899) beoogt weliswaar geen filosofisch werk te zijn, maar de filosofische consequenties van dit boek voor het denken over het menselijk subject zijn enorm.
Zo verschijnt het subject op de sofa primair als een vertellend wezen dat zich niet zo eenvoudig in de ziel laat kijken als verlichtingsfilosofen veronderstellen. De uitgesproken waarheid bejegent Freud met een systematisch wantouwen. Wat wij vertellen kent weliswaar betekenis, maar vaak niet de betekenis die wij er zelf aan toekennen. Duiden betekent bij Freud interpreteren. Dat wil zeggen luisteren voorbij de zelfcensuur van het sprekende subject.

In de cursus zullen we ingaan op deze metafysische ontwrichting die de Droomduiding impliceert en die andere wegen opent om niet alleen onze dromen, maar onze gehele leefwereld te duiden. In onze tijd, waarin de leefwereld wordt teruggebracht tot meetbare feiten, is de Droomduiding actueler dan ooit. Het begrippenkader dat zich in de Droomduiding ontvouwt, laat ons niet alleen onze psyche, maar laat ons ook politieke ideologie, populaire cultuur of toeristische verlangens kritisch beschouwen.


(Odile Redon)

De cursus is bedoeld voor iedereen die een week lang wil studeren op Freuds beroemde maar ingewikkelde Droomduiding. Zowel door het boek grondig te lezen en te bespreken, maar ook door het toe te passen. Zo zal in een van de colleges een surrealistisch gedicht worden geschreven volgens de strakke regels van André Breton. Ook wordt Erwartung van Schönberg beluisterd vanuit de analytische kaders van de Droomduiding. De colleges zijn van academisch niveau en toegankelijk voor iedereen die bereid is een serieuze denkinspanning te leveren.

Meer informatie en opgeven

Wanneer
20 augustus 2017 tot 26 augustus 2017


11.05.2016

Vooraankondiging lezing: Paul Gauguin. Mystiek, erotiek en angst


Meer informatie: http://wp.titusbrandsmainstituut.nl/nl/?page_id=4303

Toen Paul Gauguin in 1903 op het eiland Hiva Oa in de Stille Oceaan overleed, werden veel van zijn erotische doeken door de plaatselijke missiepost in beslag genomen en vernietigd. Gauguin had een bittere strijd gevoerd tegen alles wat 'Westerse cultuur' genoemd werd, en in eerste plaats tegen de kerk en haar zogeheten normen en waarden. Uit Gauguins werk, dat niet alleen uit schilderijen bestaat maar ook talloze houtgravures, beelden, keramiek en teksten, spreekt echter een diep verlangen naar een religie die niet door de westerse koloniale cultuur gecorrumpeerd is. Gauguin hoopte de werkelijke religie te vinden op de Frans-Polynesische eilanden, een religie die door de ijver van het missiewerk was weggevaagd, maar in plaats daarvan creëerde hij zijn eigen fantasmatische ‘Tahitiaanse’ mystiek, waarin erotiek en angst wonderlijk gepaard gaan.


Lezing in de reeks 'MYSTIEKE BEELDENSTORM. Over mystiek & moderne beeldende kunst'
TBI-lectures (Titus Brandsman Instituut Nijmegen) Wo 22.03.2017, 14h-16h, E2.12


10.19.2016

Parijs, oktober 2016: Denken met het zere lijf, aldus Ger Groot in Trouw

Ger Groot schreef een mooie column in Trouw over de studiereis die ik met Stichting Thomas More mocht organiseren:

COLUMN Met een klein dozijn filosofen banjeren door Parijs: er zijn onaangenamer tijdsbestedingen denkbaar.
Het denken zit niet, maar banjert en krijgt zere voeten. Op de Parijse boulevards merk je dat
Afgelopen weekend mocht ik er op uitnodiging van de Thomas More Stichting aan meedoen. Niet alleen om professionals in de wijsbegeerte dichter bij elkaar te brengen. Maar ook om te zien of het denken een hogere vlucht neemt wanneer het zich afspeelt op de plek waar de ideeën ooit ontstonden.

Dat lijkt een rare veronderstelling. Waarom zou je op de stoep voor het geboortehuis van Henri Bergson getroffen worden door bijzondere inzichten? Welke inspiratie biedt het betreden van de kantoren waar de internationale vereniging voor Lacaniaanse psychoanalyse huishoudt? De filosofie waait waar ze wil, gedachten zijn vrij. De plek wáár ze gedacht worden zou er niet toe moeten doen.

In werkelijkheid staan de zaken er troebeler voor. Wie meent dat de rede zich ontplooit los van lichaam, plaats en tijd, leeft op een vreemde manier nog in een tijdperk waarin de ziel voor een aparte, lijfloze werkelijkheid doorging. Een overtuiging die we lang achter ons gelaten menen te hebben.

In werkelijkheid leven we middenin diezelfde tijd, met nog altijd diezelfde misvattingen. In de ziel geloven we niet meer, maar in de 'zuivere rationaliteit' des te meer. In een rede die overal, altijd en onder alle omstandigheden precies hetzelfde zegt, als een soort universele wiskunde: 2 + 2 = 4.
Historische sensatie

Hier heeft Louis Aragon ooit werkelijk gelopen, voordat hij de stad van zijn tijd beschreef
Maar na uren voortsjokken door Parijs dénkt ze anders dan hoentjesfris bij het ontbijt en de eerste matineuze voordracht van de dag. De filosofische betekenis van de 19de-eeuwse Parijse passages blijkt nét iets anders wanneer de denker zich daadwerkelijk in zo'n passage bevindt. Hij ziet hoe smal die is, hoe dicht de café's en winkels erin op elkaar zitten, en hoe de ruimte zich aan het eind ervan plotseling opent naar één van Hausmanns boulevards.

Op een gelukkig moment overvalt hem misschien wat Huizinga ooit een 'historische sensatie' heeft genoemd. Híer heeft Louis Aragon ooit werkelijk gelopen, voordat hij de stad van zijn tijd beschreef in zijn roman 'De boer van Parijs'. En dít herkende Walter Benjamin toen hij een decennium later zelf door die passages liep en werkte aan zijn grote project over Parijs als 'hoofdstad van de 19de eeuw'.

Wie betrapt in zich die heimelijke stem van lijf, plaats, geur en ruimte die geen verschil maakt voor de logica, maar wel voor de denksfeer waarín zij zich ontplooit? Wij redeneren van de ene naar de andere gestemdheid, van deze plek naar gene, niet verschillend. Maar het onderwerp van ons denken krijgt wel een andere kleur en smaak.
Kleine discussies

In de Parijse restaurants bleek het te rumoerig voor de korte voordrachten die waren voorzien. Dus zocht de filosofie er haar heil in kleine discussies van twee of drie koppen bij elkaar, moeizaam boven de herrie uit. Niet minder wijsgerig dan in de collegezaal van een beroemd instituut, nog maar een paar uur eerder. Maar zich pas nu scherp bewust van haar eigen incarnatie - want de honger wil ook wat.

Denken doen we nooit alleen met onze geest, hoe kloosterlijk het er ook nog altijd aan mag toegaan in de universiteit, de kathedraal van het moderne spiritualisme. Ook daarin was Parijs een voortrekster, toen zij, ruim twee eeuwen geleden, van de Rede een religie maakte. En vergat dat de ratio altijd al geïncarneerd en het woord vleesgeworden is. Het denken zit niet, maar banjert en krijgt zere voeten. Op de Parijse boulevards merk je dat.

Ger Groot, Trouw, 18 oktober 2016

 
(Foto Wilco Versteeg)


Van links naar rechts: Ernst van den Hemel, Aukje van Rooden, Ger Groot, Laurens ten Kate (achter Ger), Joeri Schrijvers, Marc de Kesel, Donald Loose, Michel Bronzwaer, Rico Sneller en ik, voor de Passage des Panoramas.
(Foto Wilco Versteeg)

Ik in de Passage des Panoramas, waar ik de filosofen, in de geest van Louis Aragon en André Breton een Cadavre Exquis liet schijven, een dadaistisch gedicht

(Foto Wilco Versteeg)

Voor de plek waar ooit de Passage de l'Opéra was, jammerlijk afgebroken in 1926, onder protest van de dadaisten


Van L naar R: Ernst van den Hemel, Marc de Kesel, Donald Loose, Ger Groot, Wilco Versteeg, Joeri Schrijvers, Sjoerd van Tuinen


Louis Aragon ten tijde van Le Paysan de Paris (De boer van Parijs)